بیاب
جزییات مطلب
print
برای نخسین بار وضعیت کیفیت زندگی شهر تهران مورد بررسی قرار گرفت

برای نخسین بار وضعیت کیفیت زندگی شهر تهران مورد بررسی قرار گرفت

گذر جهانی از توزیع جمعیت روستایی به شهری، پیامدهای اجتماعی- اقتصادی وسیعی در بر دارد که دارای جنبه‌های مثبت و منفی است. نقش مثبت و تعیین کننده شهرها، به ویژه شهرهای بزرگ، درتوسعه بسیاری از کشورها چشمگیر است. از سوی دیگر آثار منفی رشد شهری در کشورهای در حال توسعه بسیار نگران کننده است. رشد شهری هر ساله موجب افزایش فراوان جمعیت بسیاری از شهرهای کشورهای در حال توسعه می شود و آنها را به مبارزه برای چیرگی بر پیامدهای آن وا می دارد.

مسائل عمده ای چون اشتغال، مسکن، تامین خدمات و بهداشت از جمله نتایج رشد شهر نشینی است. این مسائل در بیشتر کشورهای در حال توسعه رایج است. ناتوانی بسیاری از شهرها در تامین کار، مسکن و خدمات متناسب با افزایش جمعیت، سب شهر نشینی لجام گسیخته ای می شود که پیامدهای مهمی برای کیفیت زیست و ثبات اجتماعی به همراه دارد. بر اساس اهمیت این موضوع  مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران به بررسی وضعیت کیفیت زندگی در شهر پرداخته است . در این خصوص گفت و گویی با کامبیز مصطفی پور مدیر مطالعات امور اجتماعی و فرهنگی مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران انجام داده ایم که در ادامه می خوانید:

جناب آقای مصطفی پور کیفیت زندگی در شهر  به چه معناست؟

در تعریف کیفیت زندگی باید گفت، با ارزیابی وضعیت و شرایط زندگی مردم در یک واحد جغرافیایی مشخص می‌توان فهمید که وضعیت زندگی مردم یک منطقه و اوضاع و احوال عینی و دریافتی‌های ذهنی تجربه های زندگی در افراد و گروه‌ها چگونه است . مردم ساکن در یک منطقه هم به لحاظ عینی اتفاقات و پدیده های پیرامون خود را مشاهده و لمس می کنند و هم اینکه به لحاط ذهنی تصویری از آنچه مشاهده کرده اند را در ذهن دارند.

حدود 79 سال پیش کمتر از 30 درصد مردم جهان زندگی شهر نشینی داشتند اما با مهاجرت روز افزون روستاییان به شهرها شاهد رشد روز افزون جمعیت در شهرهای جهان هستیم.  اکنون زندگی غالب  بیش از 80 درصد مردم ایران شهرنشینی است و  این افزایش روز افزون جمعیت پیامدهایی را به همراه دارد.

عده‌ای معتقدند که شهر و شهر نشینی اصولا مثبت است به جهت اینکه  به  مردم امکانات، شغل و امکانات بهداشتی بیشتری می‌دهد و شهر شعور و هوش را ترقی می دهد. برخی دیگر نیز مخالف این موضوع هستند و می گویند با رشد شهر نشینی انسان اسیر مصنوعات  ساخت خود و دچار از خود بیگانگی و تنهایی می‌شود. آسیب‌های جدیدی در شهر وجود دارد که روستاها با آن روبه رو نیستند.

اکنو ن زندگی شهری با چه مشکلاتی روبه رو است؟

شهر نشینی با مشکلاتی از جمله اشتغال، مسکن و تامین خدمات بهداشتی و بحث عدم امنیت، جرم، جنایت و مشکل ترافیک و حمل و نقل و تفریحات و اوقات فراغت‌، آسیب‌های اجتماعی و آلودگی‌های زیست محیطی آسیب‌های لجام گسیخته ای است که کیفیت زندگی انسان هایی که در یک منطقه جغرافیایی زندگی می کنند را در معرض خطر قرار می‌دهد.

برای حل این مشکلات باید کیفیت زندگی سنجیده شود، نخست باید به مشکلات و فشارهای روز افزون مردم پاسخ داد و بحث‌های مختلفی که مردم آسیب می‌بینند را بررسی کرده و برای آن راه حلی ارائه کرد. برای اینکه به نیازها و نگرانی‌هایی که در اثر شهر نشینی برای مردم اتفاق می افتد را پاسخ دهیم  و برای بهروزی آنها راه حل هایی را پیدا کنیم و در نهایت بحث سرمایه گذاری ای که می‌تواند در شهر ها باشد را مورد مطالعه و بررسی قرار دهیم.

بسیاری از کشورها از سال‌های بسیار دور کیفیت زندگی را مطالعه می کردند و وضعیت شهر را از لحاظ کیفیت زندگی دسته‌بندی می کردند.  بر اساس تحقیقاتی که در سال 2007 در میان 215 شهر جهان صورت گرفت، رتبه شهر تهران را 176  اعلام کردند، اما این مطالعه مورد تائید ما نیست و به دنبال آن هستیم تا یک سنجش و پایشی را از کیفیت زندگی داشته باشیم.

باید فهمید که رضایت زندگی مردم و کیفیت زندگی آنها در چه وضعیتی است و ما در کجا مشکل داریم. اگر بخواهیم رضایت زندگی مردم را ارتقاء دهیم درکجا می توانیم مشکل را شناسایی کنیم تا بر اساس آن بتوان آرزوها و انتظارات مردم را در مناطق مختلف شهر تهران دسته بندی کرده و  تصویری روشن از کیفیت زندگی شهروندان داشته باشیم و بر اساس آن مراجع برنامه‌ریزی در حوزه شهری را مجاب به اصلاح و بهبود آن کنیم.

تامین مسکن شهری  یکی دیگر از مشکلات مردم ساکن در شهرهاست. شهرداری مسئولیت تامین آنرا ندارد و برای حل این مشکل باید سازمان‌های دیگر وارد عمل شوند.

بهتر است یک بازنگری تغییرات و تجدید نظر مداوم از شرایط زندگی داشته باشیم. با این کار می‌توان ریشه مشکلات را پیدا کرد .هم گونی‌های موجود میان محلات شهر تهران را می توان  شناسایی کرد و به این نتیجه برسید که به لحاظ سطح کیفیت زندگی کدام محلات با محلات دیگر همجواری دارند. یعنی ممکن است یک محله در جنوب شهر با محله دیگر در شمال شهر به لحاظ کیفیت زندگی از لحاظ ذهنی یکسان باشد.

کیفیت زندگی دارای چه ویژگی هایی است؟

شهر زیست پذیر باید علاوه بر کیفیت زندگی، آب و هوای سالم و سر پناه  نیز داشته باشد و علاوه بر این باید یک نوع حس اجتماعی قوی و محیطی دوست داشتنی برای همه ایجاد کند تا  برای زندگی نیز مناسب باشد. یعنی افرادی که در یک محله زندگی می‌کنند باید احساس تعلق به محیط زندگی خود داشته باشند. باید احساس توسعه مهارت و استقلال و هویت به افراد در یک شهر دست دهد. این شهر زیست پذیر باید بد گمانی را از طریق محیط زیست مطلوب از بین ببرد.   

همچنین تفاوت‌های اجتماعی و فرهنگی را گسترش داده و بهروزی و مهربانی را افزایش دهد. برای کیفیت زندگی 10 ویژگی شامل زیست پذیری شهرها، فشرده بودن و مقیاس انسانی ساخت شهر و اختلاط کاربری‌های شهری، ترکیب مغازه و خانه، عدالت و انصاف، ساختار سلولی، دسترسی پذیری، انجام فعالیت ها در قلمرو عمومی، شهری زیبا و هنری، هویت در قالب ویژگی‌های فضایی و معماری و زیست پذیری برای کودکان است.

جوهره زیست پذیری یک شهر در فضای عمومی آن شکل می گیرد . یعنی شهر باید به گونه‌ای باشد که بیشترین تعداد گروه‌ها، برخوردها و چالش‌ها در محیط بیرونی شکل گیرد و میادین و خیابان‌های شهر باید حیاط اجتماعی را تقویت کند. بسیاری از اتفاقات باید در خیابان و میادین روی دهد، برای دست یابی به این روند باید بسیاری از پدیده‌های اجتماعی  مانند همایش ها و جشنواره ها و مناسبت های مذهبی و ملی در داخل یک  محله شکل گیرد و فضاهای عمومی باید برای افراد یک محله احساس مالکیت بوجود آورد.

اینگونه محلات باید به راحتی در دسترس باشند و یک جو سالم و دوستانه داشته باشند و همچنین چند کارکرده باشند یعنی هر روزه به محیطی برای رویدادهای اجتماعی برای صحبت کردن و فعالیت جشن‌ها باشد  و هم باید بازار و تفریح نیز در آنجا دیده شود .

فشرده بودن و مقیاس انسانی ساخت شهر و اختلاط کاربری‌های شهری یعنی در کنار کاربری مسکونی، کاربری تجاری را نیز باید در آن فضا دیده شود و این دو باید یکدیگر را پوشش دهند .

همچنین مغازه‌ها در سطح خیابان شکل می گیرند و خانه‌ها بالای آن و نظارت بر این فضا را دارد.

در خصوص  عدالت و انصاف باید گفت که شهر جای گفت و گو میان قومیت‌ها و گروه‌های اقتصادی و اجتماعی متفاوت است. نباید طبقه بندی پایین شهر و بالا شهر داشت. این جدایی و ایجاد اجتماعات دروازه دار و حاشیه نشینی ها ویژگی هایی نیست که در یک شهر زیست پذیر وجود دارد.

شهر زیست پذیر، شهری است که همه طبقات اجتماعی و اقتصادی را در درون خود جای می‌دهد و همه به یک اندازه احساس مالکیت برای یک شهر می‌کنند و سهم برابر می خواهند.

همچنین شهرها باید ساختار سلولی داشته باشد. فرصت های کاری متنوع مانند خرید، مسکن و زیر‌ساخت های لازم مانند بحث خدمات بهداشتی و مدرسه همه با هم در یک فاصله شعاعی کوتاه شکل می گیرد. این بدان معناست که یک واحد محلی یا همسایگی همان محله گرایی است و در این گونه شهر زیست پذیر باید دسترسی داشته باشیم. با تقویت فضای محلی می توان به شهر زیست پذیر دست پیدا کرد.

برای برنامه‌ریزان حمل و نقل بجای حرکت وسایل نقلیه بر موضوع سفر در دسترسی پذیر تمرکز دارد. شهر آن است که اولیت با پیاده و دوچرخه سوار و حمل نقل عمومی باشد و امکان سفرهای لذت بخش و راحت برای کودکان ایجاد شود تا  بتوانند با دوچرخه و پیاده یک مسیر و یا محله‌ای را خودشان بدون اینکه دچار آسیب بشوند بروند.

حمل نقل و عمومی برای رقابت با تاکسی‌های شخصی باید راحت‌، آسان‌ و ارزان تر در اختیار شهروندان قرار گیرد. شهر زیست پذیر شهری باید شبکه حمل نقل قوی داشته باشد .

فعالیت ها در قلمرو عمومی مانند بازار محلی، جشن ها مردم را کنار هم جمع می‌کنند اما نه در نقش تخصصی اجتماعی آنها بلکه به عنوان یک انسان فارق از هرگونه جایگاه اقتصادی و اجتماعی .

شهری زیبا و هنری به ترکیب بنا، طراحی، حضور هنرهای مردمی و چشم انداز طبیعی باز می گردد. تمامی این موارد چشم نواز است چه برای آنهایی که در آن محله زندگی می‌کنند و چه برای گردشگرانی که وارد یک شهر می شوند و از مناظر آن لذت می‌برند.

شهرهای زیست پذیر دارای هویت در قالب ویژگی های فضایی و معماری است. یعنی از فضای معماری گرفته تا ترکیب یک ساختمان و اشکال و مقیاس آن‌ها و اندازه ساختمان ها و خط آسمان  دارای یک هویت است.

به عبارت دیگر شهر و محله باید در ساختارهای جدید حضور داشته باشد چه به لحاظ  تکرار برخی از الگوهای گذشته یا تفسیر آنها. همچنین شهر زیست پذیر باید برای کودکان امکاناتی را جهت زندگی راحت تر ایجاد کند، زیرا کودکان آسیب پذیر ترین افراد هستند.

آیا مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران در خصوص کیفیت زندگی شهری فعالیتی را انجام داده است؟

بله . بر مینای این ویژگی ها مرکز مطالعات تحقیقی را برای نخستین بار در شهر تهران انجام داده است که بر روی کیفیت زندگی در شهر تهران چه به لحاظ عینی و چه ذهنی در چه وضعیتی قرار داریم را مورد بررسی قرار داده است. در این تحقیق مشکلات مردم و شناسایی محلات هم دست مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته است .

در شاخص هایی که مورد بررسی قرار داده ایم معیارهای ذهنی و عینی در نظر گرفته شده است و تقریبا در 12 بعد را در آن لحاظ کرده ایم. نخست بعد اقتصادی است که مردم شهر را به لحاظ اقتصادی چگونه می‌بینند و در ابعاد دیگر زیست محیطی ، اجتماعی، ایمنی آموزش، سلامت ، وضعیت مسکن ، تسهیلات شهر ، حمل و نقل، زیر ساخت ها   و اقلیم شهری را مورد استفاده قرار داده ایم و 130 شاخص از  شاخص‌هایی را  که در دنیا  مرود استفاده قرار می گیرد را بومی کرده ایم.

همچنین بحث های دیگری مانند مقوله زیست محیطی و آلودگی، فضای عمومی و صلح و آرامشی که در آن فضا دیده می شود و فرصت برابر برای انتخاب شیوه زندگی، اشتغال و نحوه دسترس به آن، مسکن و نحوه دسترسی به آن، سلامت و بهداشت عمومی و نحوه دسترسی به آن ، بحث امنیت عمومی مانند جرم و جنایت و ... و نوع دیدگاه مردم به این موارد نیز مورد بررسی قرار گرفته است.

دستمزدها، حمل و نقل و برخورداری از آموزش، تفریحات و اوقات فراغت و شادی مردم، مورد بررسی شده است. بررسی فضای کسب و کار و اقتصادی ، تنوع فرهنگی و هنر در شهر ، حکومت های توسعه‌ای و مالیات‌هایی که به توسعه شهری پرداخت می‌شود، فضای تجاری و هزینه های زندگی را مورد بررسی قرار داده‌ایم.

سند افق چشم انداز کشور به کیفیت زندگی اشاره دارد و می گوید که تهران شهری فرهنگی، دانش بنیان و با معیار مشخص در دنیای اسلام است. در جای دیگر آمده است که شهر تهران تا سال 1404 در فهرست 50 شهر برتر دنیا از منظر شاخص کیفیت زندگی قرار خواهد گرفت.

همچنین راهبردهای طرح جامع شهر تهران نیز به مقوله کیفیت زندگی توجه داشته است و پیوست چهار طرح جامع در 18 بند برنامه کلی ارتقای کیفیت زندگی در شهر تهران را  به آن اشاره می کند و می گوید که ساماندهی و موقعیت امور اقصادی، اجتماعی و فرهنگی و مسکن و افزایش رضایتمندی شهروندان تهرانی با رویکرد انسان محوری رویکردهایی است که در زمینه کیفیت زندگی به آن پرداخته می شود.

همچنین طرح ساماندهی مشارکت شهروندان در اداره شهر با رویکرد محله محوری، جایگاه مطالعه در منشور علمی شهرداری تهران را در این پروژه را نیز در نظر گرفته ایم.

همچنبن سیاست‌های پروژه‌ای سال جاری شهر تهران را نیز در این زمینه بررسی کرده ایم و بر مبنای آن می‌توان گفت که نتیجه این مطالعه و بررسی در شهریور سال جاری منتشر می شود و برای نخستین بار وضعیت کیفیت زندگی شهروندان تهرانی را مورد بررسی قرار داده ایم.

درقالب 22 هزار پرسشنامه از مردم مناطق 22 گانه شهر تهران اطلاعات گرفته ایم و  شاخص های بومی شده و جهانی را آورده ایم.

نتایج این مطالعه کاربردهای زیادی را برای ما دارد نخست اینکه می‌توان در رتبه بندی هایی که در شهرهای جهان جایگاه تهران را ارتقاء داد. این روند باعث می شود تا ما مشکلات مردم را پایش کنیم و شرایط زندگی را روز به روز افزایش دهیم.

 به همین خاطر مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران همایشی با موضوع بررسی کیفیت زندگی در شهر تهران را 28 تیر سال جاری برگزار خواهد کرد و برخی از تحقیقاتی را که توسط محققان انجام شده است  ارائه خواهد شد. در این همایش از متخصصان، کارشناسان و تمامی افرادی که در حوزه مدیریت شهری فعالیت می کنند نیز دعوت شده است.

 در این نشست به دنبال بررسی برخی شاخص‌هایی همچون مسکن، تاسیسات و تجهیزات، امکانات و خدمات شهری، حمل و نقل شهری، اشتغال، آموزش، خانواده، بهداشت، رضایتمندی کلی و به نقد وضعیت شهر تهران در رابطه با این شاخص های بپردازیم. همچنین  برخی مباحث دیگر همچون کیفیت زندگی به مثابه شاخص توسعه اجتماعی، رابطه میان سرمایه اجتماعی و کیفیت زندگی، کیفیت زندگی و توسعه شهروندی و موارد دیگر توسط اساتید و سخنرانان نشست مطرح خواهد شد.

دکتر پرویز پیران استاد دانشگاه علامه طباطبایی، دکتر سید موسی پورموسوی مشاور شهردار تهران در امور توسعه و مطالعات شهری، دکتر علی اکبر تاج مزینانی استاد دانشگاه علامه طباطبایی و دکتر ناصر برک‌ پور استاد دانشگاه تهران در این نشست سخنرانی خواهند کرد.

 

 

 

 

 


اخبار مرکز
| print

  نظرات


مطالب مرتبط:RELATEDARTICLES:1391/02/02 10:15:00 ق.ظ,[1],[label],[5]RELATEDARTICLES:1391/04/31 09:45:00 ق.ظ,[1],[label],[5]
جستجو
آرشیو مطالب
دسته بندی