بیاب
جزییات مطلب
print
ویژگی های شهر از منظر نهج البلاغه

ویژگی های شهر از منظر نهج البلاغه

تهیه کننده: علیرضا قبادی

مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران، 1393

شهرها مانند تمامی واقعیات اجتماعی دیگر، نه موجودیت هایی فراتاریخی و فرهنگی که ریشه در تاریخ و فرهنگ و جامعه دارند. بدین جهت، شهرهای مناطق مختلف جهان، به رغم شباهت هایی که در برخی ارکان و ویژگی ها با یکدیگر دارند، به جهت همین ابتنا بر تاریخ و فرهنگ متفاوت، تفاوت های چشمگیری نیز با یکدیگر دارند. تفاوت هایی که فراتر از نوعیت، به فردیت آن ها اشاره دارد. البته چنین تفاوت ها و فردیتی، در آغاز شکل گیری شهرهای صنعتی و تکوین علوم انسانی و اجتماعی جدید نادیده انگاشته می شد و سعی بر آن بود تا بر مبنای مدلی تک خطی که برآمده از تجربه ی تاریخی غرب جدید بود، گذشته و آینده ی سایر جوامع فهمیده شود. البته فارغ از این فشار معرفتی، فشارهای وضعیتی و عینی ناشی از گسترش نظام سرمایه داری غربی و دست اندازی به منابع سایر کشورهای غیرغربی (کشورهای جنوب/ توسعه نیافته ی شرقی/ خاورمیانه) نیز موجب شد تا به رغم توسعه ی نامتوازن شهرهای غیرغربی و تفاوت آن ها با شهرهای غربی، درمجموع ادراک یگانه ای از آن ها بسط و گسترش یابد.

بااین حال، به موازات به چالش کشیده شدن هژمونی توسعه ی یگانه و تک خطی غربی و تأکید و توجه به بنیادهای تاریخی و فرهنگی شکل گیری واقعیات و معارف اجتماعی، تحولی عظیم در مطالعات شهری صورت گرفت که به موجب آن «شهرها» جایگزین «شهر» شدند. در نتیجه ی این تحول ، شهرهای نقاط مختلف جهان به تناسب بنیان های تاریخی و فرهنگی خود هویتی مستقل یافتند. در این مسیر بود که استعمال ترکیباتی نظیر «شهر غربی»، «شهر شرقی»، «شهر مسیحی»، «شهر اسلامی»، «شهر ایرانی» و ... بیشتر شد. چنین ترکیباتی به این مهم ارجاع داشتند که شهرهای نقاط مختلف جهان، اگرچه شباهت هایی با یکدیگر دارند، تفاوت های مهمی نیز با یکدیگر، به ویژه با شهرهای غربی، دارند که فردیت و هویت آن ها را شکل می دهد. در این میان، با توجه به گستره ی جهان اسلام و نیز تأثیر تمدن سازانه ی این دین مبین، مطالعات وسیعی درباره ی شهرهای اسلامی در کشورهای مختلف صورت گرفت که با کمال تأسف باید اذعان كرد کم‌ترین رونق را در ادبیات مطالعات شهری در ایران داشته است.

این واقعیت تلخ، آنگاه که با نابسندگی و نقصان تحلیل های متکی بر ادبیات غربی درباره ی شهر تهران و نیز فقر شدید تحلیل های بومی در آن خصوص همراه شد، مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران را بر آن داشت تا به صورت ویژه بر این موضوع متمرکز شود. در این راستا، پیشنهاد تأسیس «دبیرخانه ی شهر ایرانی- اسلامی» مطرح شد و ضمن تنقیح و تصویب این پیشنهاد، دبیرخانه از پاییز 1391 با دعوت از اساتید صاحب نظر آغاز به کار کرد. این دبیرخانه ضمن برگزاری نشست های گوناگون داخلی، با دانشوران متعددی نیز مشورت كرد و بدین طریق اولویتهای پژوهشی و حوزه های فعالیت خود را مشخص کرد. سپس به موازات پروژه های تعریف شده، برون سپاری و نظارت آن ها نیز توسط دبیرخانه صورت گرفت. آنچه پیشِ روست گزارش یکی از این پروژه هاست، اگرچه بری از خطا و نقصان نیست، ازاین‌جهت که جزء اولین گام ها در این حوزه است، قابل تأمل است.

امید است این اثر که با سعی وافر محقق و هدایت و نظارت اعضای محترم دبیرخانه ی شهر ایرانی - اسلامی صورت گرفته است، مطبوع بیفتد و با عطف توجه و نقد اصحاب خرد گامی در مسیر توسعه ی مطالعات شهر ایرانی اسلامی باشد.

انتشارات مرکز, کتاب ها
| print

  نظرات

هیچ نظری ثبت نشده است.

نام شما
پست الکترونیک
وب سایت
عنوان
نظر
تصویر امنیتی CAPTCHA
کد را وارد کنید
جستجو
آرشیو مطالب
دسته بندی